Zastosowanie 10-ęciu zasad racjonalnego żywienia w planowaniu żywienia w zakładach żywienia zbiorowego

Pierwszy post, jaki się pojawił na blogu z zakresu żywienia, był na temat ogólnych zaleceń żywieniowych, jakie stosuje się w planowaniu żywienia w zakładach żywienia zbiorowego [1]. W tym poście omówię 10 zasad racjonalnego żywienia, które powinny być uwzględnione podczas układania każdego jadłospisu w zakładach żywienia zbiorowego. 10 zasad racjonalnego żywienia to jedna z głównych zaleceń żywieniowych, jakie stosuje się w naszej podstawowej diecie każdego człowieka. Przejdźmy teraz do głównej części naszego wpisu.
 
Dwa podstawowe zalecenia żywieniowe to piramida zdrowego żywienia i aktywności fizycznej oraz 10 zasad racjonalnego odżywiania. Te zalecenia żywieniowe są bardzo pomocne przy planowaniu żywienia w zakładach żywienia zbiorowego. Żywienie każdego człowieka musi być dostosowane do wieku, płci, aktywności fizycznej, stanu zdrowia etc., dlatego też o tym będzie również mowa w osobnym artykule. O piramidzie zdrowego żywienia i aktywności fizycznej omówię innym razem, natomiast w tym wpisie artykule się na tym, w jaki sposób powinniśmy się odżywiać.

Poniżej przedstawię 10 zasad racjonalnego żywienia, które powinny być uwzględnione podczas układania jadłospisów w zakładach żywienia zbiorowego.


Autor: Patryk

Zasada nr 1
Spożywaj 4-5 posiłków dzienne w odstępach co 3-4 h

Tę zasadę każdy chyba zna. Żywienie powinno uwzględniać 4, a najlepiej 5 posiłków dziennie i tyle posiłków powinno być w jadłospisie każdego konsumenta. Należy mieć na uwadze, że są takie zakłady żywienia, gdzie wyłącznie podaje się 3 posiłki dziennie. Wówczas konsument musi zadbać o zjedzenie 2 ostatnich posiłków. Regularne jedzenie sprawia, że nie mamy apetytu na żadne niezdrowe przekąski oraz dostarczymy w ten sposób dużo składników odżywczych, które są nam potrzebne dla prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Najważniejsze również jest spożywanie posiłków, które powinny pokryć odpowiednią ilość energii. O tym jednak omówię w osobnym poście. Na koniec dodam, iż kolacja powinna być zjedzona 2-3 h przed snem, a nie jak panuje mit, że przed godz. 18:00 lub 19:00.

Zasada nr 2
Urozmaić swoje posiłki oraz staraj się wybierać produkty sezonowe

Posiłki każdego człowieka powinny być urozmaicone pod względem różnorodnych produktów spożywczych. Jeden produkt spożywczy nie dostarczy wszystkich składników pokarmowych (odżywczych), dlatego też diety jednoskładnikowe są bardzo szkodliwe dla człowieka, które powodują niedobory różnych składników odżywczych. Nasza dieta powinna być tak skomponowana, aby w naszej diecie znajdowały się wszelkie produkty spożywcze z każdej z 12 grup produktów spożywczych. Jak już w poprzednim wpisie na temat 12 grup produktów spożywczych napisałem, iż taki podział jest najlepszy w planowaniu jadłospisu. Należy pamiętać, aby w naszej diecie pojawiły się różne produkty sezonowe, dlatego też jadłospisy powinny być układane zgodnie z porą roku, gdzie mamy różne dostępne produkty spożywcze sezonowe. 

Autor: Patryk

Zasada nr 3
Spożywaj 4-5 porcji warzyw oraz 2-3 porcji owoców

Podstawą naszej diety są warzywa i owoce. Wg najnowszych badań naukowych wiemy, iż warzywa i owoce chronią nas przed wieloma chorobami, o ile będziemy jeść codziennie warzywa w dużych ilościach. Najnowsza piramida zdrowego żywienia i aktywności fizycznej, która została opracowana przez nasz Instytut Żywności i Żywienia pokazuje, iż podstawą diety są właśnie warzywa i owoce. Należy mieć na uwadze, iż dobór warzyw i owoców w żywieniu zbiorowym jest najważniejszy. W żywieniu nie tylko powinny pojawiać się same ziemniaki, pomidory, ogórki, sałata, ale również i warzywa strączkowe, papryka, cukinia, brukselka, brokuły, kalafior itp. Każdy kolor warzyw odpowiada konkretnym właściwościom, podobnie jak w przypadku owoców. Najlepiej podawać warzywa gotowane na parze, surowe jako dodatek do sałatki lub surówki, czy też krótko gotowane. Ogólne dzienne racje pokarmowe wskazują, iż dziennie powinny pojawić się ok. 200-300 g owoców oraz 400-500 g warzyw. Na koniec dodam, że warzywa i owoce są doskonałym źródłem m.in. witamin, składników mineralnych, czy też błonnika pokarmowego, który dość znacznie odgrywa ważną rolę w naszym żywieniu.

Autor: Patryk

Zasada nr 4
Spożywaj 4-5 porcji produktów zbożowych

Kolejną dość istotną zasadą zdrowego żywienia konsumenta jest spożywanie produktów zbożowych. W żywieniu konsumenta powinno pojawić się pieczywo ciemne razowe, kasze, makarony ciemne, otręby pszenne, musli itp. Potrawy również powinny być przygotowywane na bazie mąki razowej. Niestety, rzadko spotykam się z tym, aby w stołówkach szkolnych wykorzystywano ciemne pieczywo razowe, czy też mąkę razową. Choć w dawnej piramidzie żywieniowej produkty zbożowe były podstawą naszej diety, w obecnej piramidzie żywieniowej produkty zbożowe są na 3 miejscu po warzywach i owocach (od dołu). Ja jednak uważam, że podstawą naszej diety są produkty razowe, warzywa oraz owoce. Dzienne racje pokarmowe mówią nam, aby produkty zbożowe powinny być spożywane 500-600 g dziennie. Tak też przyjmują ogólne racje pokarmowe, które są pomocne w planowaniu jadłospisu w zakładach żywienia zbiorowego typu zamkniętego, czyli m.in. w stołówkach szkolnych. Produkty zbożowe również dostarczają nam różne składniki pokarmowe, szczególnie błonnika pokarmowego, witamin i składników mineralnych.


Autor: Patryk

Zasada nr 5
Spożywaj tłuszcze roślinne, a ogranicz spożycie tłuszczy zwierzęcych

Tłuszcze roślinne są doskonałym źródłem kwasów omega-3, szczególnie olej rzepakowy oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Tłuszcze zwierzęce z kolei są źródłem kwasów tłuszczowych nasyconych. Ich nadmiar w diecie przyczynia się do rozwoju różnych chorób m.in. miażdżycy. Tłuszcze zwierzęce również są źródłem cholesterolu, dlatego też nie przesadzajmy ze spożyciem tłuszczy zwierzęcych. Nasza dieta powinna opierać głównie w tłuszcze roślinne, gdzie powinny nam pokryć ok. 20% energii (10% energii - kwasy tłuszczowe jednonienasycone i 10% energii - kwasy tłuszczowe wielonienasycone), natomiast nie powinniśmy przekroczyć 10% energii z tłuszczy nasyconych. Krótko mówiąc, stosunek tłuszczy NKT i NNKT powinno wynosić 1:2. Zgodnie z normami żywieniowymi, tłuszcze powinny pokryć ok. 20-30% energii.

Zasada nr 6
Spożywaj często ryby i chude mięsa

Popatrzmy się na kraje skandynawskie, gdzie tam spożywa się dużo owoców morza oraz ryb. Dlaczego dłużej żyją? Bo w ich diecie głównie stanowią ryby oraz owoce morza. Niestety, my Polacy jemy za mało ryb. Ryby u nas pojawiają się raz w święta Bożego Narodzenia. Czy tak powinno być? Nie. Stanowczo mówię nie. Należy pamiętać, że ryby są doskonałym źródłem kwasów omega-3 (szczególnie ryby morskie), doskonałym źródłem białka pełnowartościowego o bogatej ilości aminokwasów egzogennych oraz źródłem witamin i składników mineralnych m.in. jodu, który jest ważny dla prawidłowego funkcjonowania naszej tarczycy. W zakładach żywienia zbiorowego pojawiają się ryby zazwyczaj smażone, szczególnie panierowane w jajku i bułce tartej. Nie mam nic przeciwko temu, ale jeżeli chcemy często podawać ryby, niech one będą pieczone lub gotowane na parze. Czy tak trudno to zrobić? Ryby powinny być zjadane 2-3 x w tygodniu. Mięso z kolei jest źródłem białka pełnowartościowego (również o bogatej zawartości aminokwasów egzogennych) oraz witamin i składników mineralnych m.in. żelaza w postaci hemowej (najlepiej przyswajalne). Najlepiej wybierać mięsa chude, które mają mniej tłuszczu. Od czasu do czasu mogą pojawić się w naszej diecie tłuste mięsa. Mięso jedzmy 2-3 x w tygodniu.

Autor: Patryk

Zasada nr 7
Spożywaj często produkty mleczne, nabiał oraz jajka

Nadal spotykam się z opinią, że mleko szkodzi. Są osoby, które nie tolerują laktozy lub osoby mające alergię pokarmową na białka mleka. Takie osoby nie mogą pić mleka. Są jednak takie osoby, które mogą pić mleko i nie czują żadnych dolegliwości po jego spożyciu m.in. ja. Właśnie żywienie polega na indywidualnym żywieniu każdego człowieka, gdzie jeden może jeść orzechy, a drugi nie. Podobnie jest z mlekiem. Jeżeli możemy pić mleko, starajmy się, aby w naszej diecie pojawiały się często produkty mleczne i nabiałowe. Niektórzy twierdzą, że mleko zakwasza organizm, co nie jest prawdą. Starajmy się, aby często w naszej diecie pojawiały się produkty mleczne fermentowane typu kefir, maślanka, jogurt naturalny, czy też kwaśne mleko. Te produkty dostarczają nie tylko wapń, ale również polepszają naszą florę bakteryjną naszych jelit dzięki bakteriom probiotycznych, które znajdują się w tych produktach spożywczych. Witamina D również wspomaga przyswojenie wapnia. Tę witaminę znajdziemy właśnie w produktach mlecznych i nabiałowych. Jajka z kolei są doskonałym źródłem białka, tłuszczy, witamin, czy też składników mineralnych. Wbrew powszechnym opiniom na temat jajka, jako nie podnosi złego cholesterolu LDL, o czym była już mowa w poprzednim wpisie na temat jajka. Produkty nabiałowe powinny pojawić się przynajmniej 2 razy dziennie. Jeżeli chodzi o jajka, zachowajmy umiar w ich jedzeniu.

Autor: Patryk

Zasada nr 8
Pijmy dużo wody średniozmineralizowanej

Polacy wciąż piją mało wody, a za dużo zwykłych herbat, kaw, alkoholu, czy też napojów gazowanych typu coca-cola itp. Robiąc badania, takie badania często pokazują, że pacjent jest odwodniony. Zachowanie odpowiedniej równowagi wodno-elektrolitowej jest dość ważne. Sam człowiek składa się z ok. 65-70% wody, dlatego też człowiek powinien pić przynajmniej 1,5 - 2 l dziennie wody, najlepiej średniozmineralizwanej, która dostarcza składniki mineralnym na odpowiednim poziomie. Nie mam nic przeciwko piciu kawy, herbaty, czy też alkoholu, ale musimy zachować umiar w ich piciu. Co do oranżad, czy też napojów gazowanych ze sklepu, pijmy raz na jakiś czas, ale nie za często. Pijmy także kakao, kawę zbożową, kompoty owocowe, soki warzywno-owocowe świeżo wyciskane, czy też koktajle owocowe na bazie jogurtu naturalnego, kefiru, maślanki, czy też mleka. Należy pamiętać, aby w stołówkach szkolnych podawać różnorodne napoje.

Zasada nr 9
Ogranicz spożycie cukru, słodyczy, alkoholu, soli, fast fodów itp.
 
Przyjmijmy zasadę, aby raz na jakiś czas zjeść coś słodkiego, wypić alkohol, spożywać w umiarkowanych ilościach sól, czy też fast foodów itp. Ich unikanie w naszej diecie nie ma żadnego sensu. Są takie choroby, gdzie wymaga jednak wykluczenia pewnych produktów spożywczych. Cukier i słodycze są źródłem pustych kalorii (nie dostarcza żadnych witamin i składników mineralnych), nadmiar spożycia alkoholu doprowadza do uzależnienia, wypłukiwania niektórych witamin i składników mineralnych, czy też wpływa negatywnie na pracę naszej trzustki. Nadmiar soli z kolei doprowadza do nadciśnienia tętniczego, a spożywanie fast foodów w dużych ilościach również wpływa negatywnie na nasze zdrowie. Wracając do tematu cukru, starajmy się ograniczać w naszej diecie. Dobrym zamiennikiem cukru jest miód, ksylitol, czy też stevia. Pamiętajmy, aby wszystko spożywać z umiarem, a fast foody niech będą spożywane w raz na jakiś czas, jeżeli jest taka konieczność.

Zasada nr 10
Staraj się być aktywnie fizycznie

Ostatnią i dość najważniejszą zasadą jest duża aktywność fizyczna. Aktywność fizyczna jest uwzględniona w piramidzie zdrowego żywienia na pierwszym miejscu (od dołu piramidy). Aktywność fizyczna chroni nas przed wieloma chorobami np. cukrzycy, ale również przed otyłością. Ruch również poprawia naszą kondycję. Starajmy się codziennie ćwiczyć przez minimum 30-45 min. Każda aktywność fizyczna jest dobra.

Myślę, że każdy czytelnik będzie starał się wdrożyć i stosować te zasady w praktyce. Warto również te zasady uwzględnić przy planowaniu żywienia, gdzie często jadłospisy w stołówkach szkolnych odbiegają od prawidłowych zasad racjonalnego żywienia. W następnym wpisie zrobię piramidę zdrowego żywienia i aktywności fizycznej, gdzie omówię poszczególne zasady żywieniowe, które również są bardzo pomocne w żywieniu zbiorowym.


Linki:
[1]
http://blog-zywienie-zbiorowe.blogspot.com/2016/03/zalecenia-zywieniowe-w-zywieniu-zbiorowym.html

Komentarze

  1. Żeby jeszcze przestrzegali tego przygotowując posiłki w szpitalach... Szczególnie przy punkcie trzecim.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Niestety, ale szpitale wymagają dużych reform jeżeli chodzi o żywienie pacjentów, bo w przypadku sklepików szkolnych, zostały wprowadzone zmiany w ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia, gdzie obowiązuje zakaz sprzedawania słodyczy, fast foodów itp. w sklepikach szkolnych. Najlepiej jest, aby ktoś z rodziny przynosił posiłek do szpitala :) Są szpitale, gdzie żywienie jest bardzo dobre, ale to mały odsetek szpitali. Pozdrawiam.

      Usuń
    2. Jednak z tymi sklepikami w szkole to ja bym trochę optowała. Uważam, że dziecko powinno być tak nauczone, żeby nie kupować, rzeczy, które są szkodliwe. Jest to rola rodziców i nauczycieli. Jeśli będzie się im zakazywać, to sytuacja może być zupełnie odwrotna. Wyjdą ze szkoły i pierwsze co zrobią to zakupy z markecie, które z pewnością do zdrowych nie będą należały. Myślę, że tu trzeba postawić na edukację.
      Co do szpitali to zgadzam się w 100%. chyba głównym problemem są pieniądze. Ale również tutaj jestem bardzo negatywnie do tego nastawiona. Skąd rodzina ma wiedzieć co pacjent powinien jadać przy poszczególnych chorobach? Czasami nawet można komuś wyrządzić krzywdę.

      Usuń
    3. Ja również jestem za tym, iż słodycze nie są aż takie złe, tylko zmiany przepisów dotyczą jedynie wprowadzenie zdrowej żywności w sklepikach szkolnych, gdzie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra jest wykaz, który dopuszcza dane produkty spożywcze do sprzedaży. Ja również jestem za edukacją żywienia, ale moim zdaniem, sklepiki szkolne nie powinny opierać się na chipsach, pączkach, czy też batona b. Sam wiem, jak w sklepikach szkolnych nie można było kupić owoców, czy też zdrowych potraw. Dzieci bardzo lubią warzywa i owoce, ale w szkołach mówi się o zdrowym żywieniu, a w sklepikach w większości sprzedaje się słodycze, a tak nie powinno być :) Odnośnie szpitali, szpitale żywią pacjentów zazwyczaj na niskiej stawce żywieniowej, zwykle jadłospisy opierają się na rację pokarmową A lub B. No fakt, że nie zawsze lekarz mówi rodzinie o tym, co powinna jeść, ale większość szpitali żywi pacjentów przysłowiową bułką z pasztetem. Niestety, ale taka jest rzeczywistość szpitali. Moim zdaniem, jeżeli lekarz udzieli informację o żywieniu dietetycznym rodzinie pacjenta, wówczas rodzina powinna przynosić takie potrawy lub produkty, które nie zaszkodzą, zgodnie z zaleceniami żywieniowymi. Wiem, że to trochę nie realne, ale w mojej opinii szpitale wymagają dużych reform oraz wprowadzenie odpowiednich artykułów do ustawy o bezp. żywności i żywienia, bo jak na razie, przedmiotem kontroli PIS w szpitalach jest przestrzeganie HACCP, GHP, GMP, przepisów sanitarnych i innych przepisów związanych z bezpieczeństwem żywności i żywienia. Dodam, że dużo szpitali posiada umowy z firmami cateringowymi. Na temat nowelizacji przepisów była mowa już na moim blogu (link do posta: https://blog-zywienie-zbiorowe.blogspot.com/2015/09/zakaz-sprzedawania-smieciowego-jedzenia-w-szkole.html), więc w mojej ocenie, to jakiś krok w zmianach żywieniowych. Wiem, że dzieci pójdą po szkole do innego sklepu, ale po co sprzedawać wyłącznie słodycze, jak można tyle fajnych zdrowych produktów spożywczych sprzedawać. Są nawet takie sklepiki w szkołach, gdzie naprawdę ajenci mają duży utarg ze zdrowej żywności. Proszę pamiętać, iż zakazy nie do końca pomogą, ale przynajmniej dzieci mogą codziennie w szkole zdrową żywność kupować. Nie dziwię się, że dzieci mają problem z nauką, czy też są rozkojarzone, kiedy na II śniadanie pojawiają się chipsy, czy też batony. Jednak to rodzic powinien edukować dziecko w zakresie zdrowego żywienia. Edukacja owszem jest potrzebna, ale z mojej praktyki zawodowej wiem, że rodzice chyba nie do końca zdają sobie sprawy z tego, że dzieci w przyszłości mogą mieć problemy zdrowotne. Proszę też pamiętać o tym, że zmiany w ustawie mają nie tylko poprawić żywienie w szkole, ale w stołówkach szkolnych obowiązują również normy żywieniowe. Pozdrawiam.

      Usuń
  2. Chyba nie jest ze mną tak źle, bo stosuję się do większości z nich.

    OdpowiedzUsuń
  3. Bardzo przydante informacje i z pewnością idealna lektura dla osób, które planują coś zmienić w swoim życiu, a przy tym oczywiście swoje samopoczucie :) Dla mnie to znane zasady, ale sporo ludzi o większości nie wie, dlatego dobrze uświadamiać społeczność :)

    OdpowiedzUsuń
  4. Wg tego co napisałeś jem zdrowo i zgodnie z tymi zasadami - ok nie liczę oczywiście rozkosznych przekąsek roślinnych tj czekolady :)

    OdpowiedzUsuń

Prześlij komentarz

Zasady dodawania komentarzy do bloga Blog o żywieniu zbiorowym:

1. Jeżeli dodajesz komentarz pod postem na moim blogu, jednocześnie akceptujesz moje zasady, jakie panują na moim blogu.
2. Zanim komentarz zostanie opublikowany na moim blogu, zostanie wcześniej sprawdzony przez administratora bloga. Komentarz, który nie narusza moich zasad, zostanie opublikowany.
3. Administrator bloga nie opublikuje komentarza, jeżeli:
- komentarz jest spamem;
- osoba dodająca komentarz dodała link do jakiejś strony internetowej, co ma charakter reklamowy (np. strony o lekach, o suplementach diety, strony dla dorosłych, reklama stron www firm itp.);
- komentarz zawiera słowa niecenzuralne;
- komentarz obraża administratora bloga lub innego komentującego;
- komentarz nie odnosi się ani do czyjegoś komentarza, ani do postu.
4. Komentarze muszą odnosić się do danego tematu posta lub innego dodanego komentarza, jaki pojawił się na moim blogu.
5. Komentarz nie może być reklamą!

Wszelkie pytania, propozycje napisania postu, uwagi itp. proszę kierować na adres e-mail administratora bloga!

Patryk
administrator bloga